Yerba mate nie jest herbatą w sensie botanicznym. To napar z liści i ogonków ostrokrzewu paragwajskiego (Ilex paraguariensis), rośliny pochodzącej z Ameryki Południowej. Zawiera kofeinę, teobrominę, teofilinę oraz związki antyoksydacyjne, dlatego pobudza, wspiera koncentrację i bywa wybierana zamiast kawy.
Czy yerba mate to herbata?
Potocznie yerba mate bywa nazywana herbatą paragwajską albo ziołową, ale nie pochodzi z krzewu herbacianego Camellia sinensis. Pod tym względem różni się od herbaty czarnej, zielonej, białej i oolong. Jej surowcem są liście oraz ogonki ostrokrzewu paragwajskiego, które po zebraniu suszy się, poddaje obróbce i często pozostawia na pewien czas do leżakowania.
Nazwa „mate” odnosi się także do tradycyjnego naczynia, z którego pije się napar. Zwyczaj ten wywodzi się z Ameryki Południowej, szczególnie z terenów dzisiejszej Argentyny, Paragwaju, Brazylii i Urugwaju. Współcześnie yerba mate najczęściej przygotowuje się w matero i pije przez bombillę, czyli rurkę zakończoną sitkiem.
Yerba mate, herbata i kawa – czym się różnią?
Wszystkie trzy napoje mogą dostarczać kofeiny, ale powstają z innych roślin i mają odmienny smak. Najważniejsza różnica dotyczy pochodzenia surowca:
| Kryterium | Yerba mate | Herbata | Kawa |
|---|---|---|---|
| Źródło | Liście ostrokrzewu paragwajskiego (Ilex paraguariensis) | Liście krzewu herbacianego (Camellia sinensis) | Palone nasiona owoców kawowca |
| Główny składnik pobudzający | Kofeina, a także teobromina i teofilina | Kofeina, związki polifenolowe | Głównie kofeina |
| Charakter smaku | Ziołowy, cierpki, często lekko dymny i gorzki | Od delikatnego i kwiatowego po wytrawny lub ziemisty | Palony, intensywny, gorzki lub kwaskowy |
Określenie „mateina” jest używane w opisach yerba mate, ale nie oznacza odrębnej substancji. Chodzi o kofeinę obecną w naparze z ostrokrzewu. Jej ilość zależy między innymi od rodzaju suszu, proporcji liści i ogonków, czasu kontaktu z wodą oraz sposobu przygotowania. Niektóre napary mogą dostarczać kofeiny porównywalnie z kawą, dlatego nie należy zakładać, że yerba mate zawsze działa łagodniej.
Jak yerba mate działa na organizm?
Za pobudzające działanie naparu odpowiada przede wszystkim kofeina. Wpływa ona na układ nerwowy, zmniejsza odczuwanie zmęczenia i może ułatwiać skupienie. Teobromina oraz teofilina również należą do alkaloidów obecnych w surowcu, ale występują w innych proporcjach i mają słabsze działanie pobudzające niż kofeina.
Efekt może pojawić się po kilkunastu minutach, choć jego intensywność zależy od mocy naparu, wypitej ilości i indywidualnej wrażliwości na kofeinę. W porównaniu z kawą część osób opisuje działanie jako bardziej rozłożone w czasie. Nie jest to jednak gwarantowana cecha. Przy mocnym naparze lub dużej ilości suszu także mogą wystąpić rozdrażnienie, kołatanie serca, niepokój albo trudności z zasypianiem.
Najważniejsze substancje odpowiadające za działanie yerba mate to:
- Kofeina – pobudza układ nerwowy, może poprawiać czujność i koncentrację oraz zmniejszać uczucie zmęczenia.
- Teobromina – alkaloid obecny także w kakao, o łagodniejszym działaniu stymulującym niż kofeina.
- Teofilina – związek występujący w niewielkich ilościach, należący do tej samej grupy alkaloidów.
- Polifenole – między innymi kwasy fenolowe i flawonoidy, które wykazują działanie antyoksydacyjne.
Jakie właściwości ma yerba mate?
Susz z ostrokrzewu zawiera nie tylko kofeinę, lecz także polifenole, saponiny, garbniki oraz niektóre witaminy i składniki mineralne. Nie oznacza to, że napar zastępuje zbilansowaną dietę ani że leczy choroby. Można jednak wskazać kilka właściwości, które wyjaśniają jego popularność:
- Wsparcie koncentracji – kofeina może zwiększać czujność i ułatwiać wykonywanie zadań wymagających skupienia.
- Dostarczanie antyoksydantów – polifenole pomagają ograniczać działanie wolnych rodników w organizmie.
- Wpływ na metabolizm – kofeina może krótkotrwale zwiększać tempo przemian energetycznych, ale sama yerba mate nie jest środkiem odchudzającym.
- Wsparcie układu krążenia – zawarte w naparze związki polifenolowe są przedmiotem badań dotyczących profilu lipidowego i ochrony naczyń. Nie należy jednak traktować yerba mate jako terapii podwyższonego cholesterolu.
Tradycyjny rytuał polega na wsypaniu suszu do matero, ułożeniu go pod kątem i dolaniu ciepłej, ale nie wrzącej wody. Napar pije się przez bombillę, która zatrzymuje rozdrobnione liście i ogonki. Ten sam susz można zalewać kilka razy, uzyskując napary o różnej intensywności. Ze względu na kofeinę lepiej nie pić yerba mate tuż przed snem, a osoby wrażliwe na ten składnik powinny kontrolować zarówno porcję, jak i częstotliwość picia.
Yerba mate to więc nie herbata, lecz kofeinowy napar roślinny o wyrazistym, ziołowo-gorzkim smaku. Jej działanie przypomina połączenie pobudzenia znanego z kawy z profilem napoju ziołowego, ale siła i czas działania zależą od przygotowania oraz indywidualnej reakcji organizmu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. W przypadku chorób przewlekłych, ciąży, karmienia piersią lub przyjmowania leków skonsultuj spożywanie napojów zawierających kofeinę z lekarzem lub farmaceutą.
