Olej z pestek winogron – czy jest zdrowy? Właściwości i zastosowanie

Czy olej z pestek winogron jest zdrowy? To zależy – w kuchni nie powinien być podstawowym źródłem tłuszczu ze względu na niekorzystny stosunek kwasów omega-6 do omega-3, sięgający około 700:1. Za to w kosmetyce jego lekkie, nawilżające właściwości sprawdzają się znakomicie. Przyjrzyjmy się bliżej jego składowi i temu, jak mądrze go stosować.

Czym jest olej z pestek winogron i jak powstaje?

Jego bazę stanowią pestki winogron – produkt uboczny, który przez lata traktowano jako odpad z produkcji wina. Tymczasem te niewielkie, pokruszone nasiona zawierają od 8 do 20 procent tłuszczu w przeliczeniu na suchą masę, co czyni je surowcem o małej oleistości. Przez długi czas wykorzystanie ich na większą skalę było po prostu nieopłacalne.

Dziś technologia pozwala na wydobywanie z nich oleju głównie za pomocą ekstrakcji w wysokiej temperaturze, któremu towarzyszy użycie rozpuszczalników organicznych. Metoda ta daje produkt przezroczysty, o jasnożółtej lub lekko zielonkawej poświacie. Znacznie rzadziej stosuje się tłoczenie na zimno wyłącznie środkami mechanicznymi – takie rozwiązanie jest mało efektywne, ale pozwala zachować cenniejszy profil odżywczy. To właśnie wersja nierafinowana pod wieloma względami różni się od rafinowanej.

Skład oleju z pestek winogron

Olej z pestek winogron w 100 gramach dostarcza około 880 kilokalorii. Jego profil tłuszczowy zdominowany jest przez kwasy wielonienasycone, z których najważniejszy – kwas linolowy z grupy omega 6 – stanowi blisko 69 procent. W praktyce oznacza to niemal 70 gramów na 100 mililitrów produktu. Dla porównania kwas oleinowy (omega 9) to około 16 gramów, a nasycone kwasy palmitynowy oraz stearynowy łącznie nieco powyżej 10 gramów. Śladowe ilości dotyczą kwasu palmitooleinowego (omega 7) oraz alfa-linolenowego (omega 3), którego obecność oscyluje w granicach jednego grama.

Witamina E i inne przeciwutleniacze

To właśnie ten składnik decyduje o wielu pozytywnych aspektach omawianego oleju. W 100 gramach może znajdować się nawet do 120 miligramów witaminy E, co oznacza ilość znacznie przekraczającą codzienne zapotrzebowanie dorosłego człowieka. Nierafinowany olej z pestek winogron zachowuje jej najwięcej, ponieważ nie jest poddawany działaniu wysokich temperatur podczas produkcji. Witamina E jako naturalny przeciwutleniacz neutralizuje wolne rodniki, dzięki czemu chroni komórki i spowalnia procesy starzenia. Wspomaga też układ nerwowy i bierze udział w regulacji poziomu złego cholesterolu LDL we krwi.

Kolejną grupę związków aktywnych stanowią tokoferole (inne formy witaminy E) oraz fitosterole – kampesterol, beta-sitosterol i stigmasterol. Do tego dochodzą jeszcze karotenoidy i kwercetyna o działaniu przeciwzapalnym. Taki zestaw sprawia, że produkt może pozytywnie oddziaływać na naczynia krwionośne, choć jego potencjał bywa w tym zakresie nieco przeceniany. W oleju nie znajdziemy na przykład resweratrolu, który jest obecny w owocach winogron, ale nie rozpuszcza się w tłuszczach, przez co nie trafia do końcowego wyciągu.

Witaminy E w oleju z pestek winogron może być nawet 120 mg w 100 gramach, co czyni go jednym z zasobniejszych jej źródeł. Dzięki temu skutecznie wspiera ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym.

Dlaczego proporcje kwasów omega mają tak duże znaczenie?

Chociaż zarówno omega 6, jak i omega 3 są niezbędne do życia, w organizmie konkurują o te same szlaki metaboliczne. Z tego powodu to wzajemna relacja między nimi decyduje o tym, czy procesy zapalne są hamowane, czy raczej podsycane. Przyjmuje się, że idealny stosunek kwasów omega 6 do omega 3 powinien wynosić od 1:1 do maksymalnie 10:1.

W przypadku produktu z pestek winogron proporcja ta zbliża się do wartości 700:1, ponieważ kwas alfa-linolenowy (omega 3) stanowi zaledwie 0,1 procenta składu, podczas gdy kwas linolowy (omega 6) przekracza 68 gramów w 100 mililitrach. Tak duża dysproporcja zaburza wewnętrzną równowagę organizmu, jeśli spożywamy ten olej regularnie i bez kontroli. Konsekwencje nie ograniczają się jedynie do stanów zapalnych – obejmują również ryzyko wzrostu masy ciała, zaburzenia pracy tarczycy i produkcji hormonów płciowych, a nawet zwiększoną podatność na infekcje spowodowaną osłabieniem układu odpornościowego.

Wysoka zawartość kwasów wielonienasyconych, sięgająca 70 procent, komplikuje też kwestię obróbki termicznej. Mimo że temperatura dymienia oleju wynosi 216 stopni Celsjusza, same kwasy omega 6 pod wpływem gorąca utleniają się do szkodliwych związków – izo- i neurofuranów czy izo- i neuroprostanów. Naukowcy wiążą je z rozwojem chorób neurodegeneracyjnych, dlatego jakiekolwiek smażenie na tym oleju jest niewskazane, nawet jeżeli na etykiecie znajdziemy adnotację sugerującą coś innego.

Jak olej z pestek winogron wpływa na organizm?

Regularna suplementacja niewielkich ilości może przynosić pewne korzyści, szczególnie gdy nasza dieta obfituje równocześnie w kwasy omega 3. Obserwuje się wówczas poprawę kondycji naczyń krwionośnych, wzmocnienie bariery antyoksydacyjnej oraz mniejszą podatność na sezonowe infekcje. Wysoka zawartość witaminy E oraz tokoferoli wspiera też serce – u części osób odnotowano obniżenie wskaźnika złego cholesterolu LDL i lekką stabilizację ciśnienia tętniczego. Nie można jednak zapominać o tym, że te pozytywne aspekty łatwo zniwelować, stosując olej w nadmiarze.

Korzyści dla układu krążenia i odporności

Fitosterole, które naturalnie występują w tym produkcie, są w stanie w pewnym stopniu hamować wchłanianie cholesterolu w jelitach. W połączeniu z karotenoidami i kwercetyną tworzą zestaw osłaniający ściany tętnic przed przewlekłymi stanami zapalnymi. Dzięki temu osoby z podwyższonym ryzykiem miażdżycy, które włączają omawiany olej jako dodatek do sałatek, mogą odczuć niewielką poprawę parametrów lipidowych. Wszystko to jednak pod warunkiem, że całkowita podaż omega 6 w diecie nie przekracza bezpiecznego pułapu.

Wysokie stężenie witaminy E wzmacnia odpowiedź immunologiczną, ponieważ bierze ona udział w produkcji komórek odpornościowych i chroni je przed uszkodzeniami oksydacyjnymi. Stąd przekonanie, że sięganie po olej z pestek winogron w sezonie jesienno-zimowym może realnie skracać czas infekcji albo łagodzić ich przebieg.

Kontrowersje i ryzyka – na co uważać?

Przedawkowanie kwasów omega 6 wiąże się z nasileniem procesów zapalnych, które obejmują nie tylko naczynia krwionośne, ale i stawy, skórę czy układ hormonalny. Długotrwałe przeciążenie organizmu taką ilością może prowadzić do rozwoju chorób serca, otyłości, a także zwiększać ryzyko wystąpienia niektórych nowotworów. Samo spożywanie sałatek z dodatkiem oleju winogronowego nie wywoła tych problemów, natomiast stosowanie go zamiennie z oliwą czy olejem rzepakowym w każdej potrawie już tak. Z tego właśnie powodu warto traktować go jako uzupełnienie, a nie fundament codziennego jadłospisu.

Zastosowanie oleju z pestek winogron w codziennej pielęgnacji

Lekka konsystencja i praktycznie niewyczuwalny zapach sprawiają, że produkt doskonale sprawdza się w kosmetykach. Zarówno rafinowana, jak i nierafinowana wersja nie zapycha porów, dlatego nawet osoby z cerą tłustą oraz mieszaną mogą po niego sięgać bez obaw. Olej z pestek winogron znakomicie się wchłania i nie pozostawia tłustego filmu, a jednocześnie wspiera odbudowę uszkodzonego hydrolipidowego płaszcza naskórka.

Olej z pestek winogron na twarz

Wysokie stężenie kwasu linolowego pomaga łagodzić podrażnienia i przeciwdziała nadmiernej utracie wilgoci przez skórę. Tym samym redukuje się widoczność drobnych zmarszczek, a twarz staje się bardziej sprężysta i gładka. Właściwości przeciwzapalne kwasu, wsparte działaniem fitosteroli oraz witaminy E, przyczyniają się do szybszego gojenia ran i blizn potrądzikowych. Stosowanie oleju na noc jako serum może z czasem wyrównać koloryt i zmniejszyć skłonność do powstawania nowych wyprysków.

Wielu dermatologów poleca go również jako naturalną ochronę przed promieniowaniem UV, choć nie należy rezygnować z dodatkowych filtrów. To właśnie ta kompleksowa ochrona przed wolnymi rodnikami sprawia, że wbudowanie produktu w rutynę pielęgnacyjną wspiera utrzymanie odpowiedniej ilości elastyny i kolagenu w skórze. Można go z powodzeniem stosować do demakijażu – kilka kropel naniesionych na wacik usuwa nawet wodoodporny makijaż, jednocześnie łagodząc okolicę oczu.

Olejowanie włosów – jak to robić?

Olej z pestek winogron nakłada się zarówno na suche, jak i wilgotne pasma. Najlepsze efekty daje rozgrzanie niewielkiej porcji w dłoniach i dokładne rozprowadzenie jej od połowy długości aż po same końce. Warto też wmasować go w skórę głowy, ponieważ kwas linolowy pomaga utrzymać właściwe pH i ogranicza rozwój drobnoustrojów, które odpowiadają za łupież oraz łojotokowe zapalenie skóry.

Po aplikacji należy owinąć włosy ciepłym ręcznikiem i pozostawić na jedną do dwóch godzin, po czym starannie zmyć preparat delikatnym szamponem. Taki zabieg powtarzany raz w tygodniu sprawia, że pasma stają się miękkie, wygładzone i mniej podatne na łamanie. W przypadku łuszczycy skóry głowy regularne olejowanie łagodzi świąd i redukuje złuszczanie naskórka, co potwierdzają osoby borykające się z tą przewlekłą dolegliwością.

Dzięki lekkiej konsystencji olej z pestek winogron nie obciąża włosów, a jednocześnie skutecznie chroni je przed szkodliwym działaniem słońca i wysoką temperaturą podczas stylizacji.

Wykorzystanie oleju z pestek winogron w kuchni

Delikatny, niemalże neutralny smak sprawia, że wielu kucharzy chętnie dodaje go do surowych sałatek, marynat i dipów. Nie przykrywa aromatu świeżych warzyw czy sera, co bywa problemem przy intensywniejszych olejach. Można go również używać do krótkiego duszenia albo gotowania na wolnym ogniu, pod warunkiem że temperatura nie przekroczy 100 stopni Celsjusza – dopiero powyżej tej granicy wielonienasycone kwasy tłuszczowe zaczynają się utleniać w niebezpiecznym tempie. Z tego samego względu olej z pestek winogron nie nadaje się do pieczenia w wysokich temperaturach i smażenia, nawet jeśli kolor i klarowność po podgrzaniu pozostają bez zarzutu.

Równie łatwo go przechowywać: rafinowana wersja nie wymaga lodówki, wystarczy ciemna szafka o temperaturze pokojowej. Jeżeli na dnie butelki pojawi się naturalny osad, nie jest to oznaka zepsucia – po prostu wytrąciły się resztki wosków i frakcji stałych, co jest typowe dla tłuszczów roślinnych długo przechowywanych w chłodzie. Umiarkowany udział tego oleju w posiłkach pomaga urozmaicić dietę, o ile pozostałe źródła kwasów omega 3 – takie jak olej lniany, orzechy włoskie czy tłuste ryby – są stale obecne na talerzu.