Standardowa filiżanka czarnej herbaty o pojemności 200 ml zawiera zwykle 40–70 mg kofeiny. Dokładna ilość zależy przede wszystkim od rodzaju liści, temperatury wody i czasu parzenia. Kofeina w herbacie bywa nazywana teiną, ale obie nazwy oznaczają tę samą substancję chemiczną.
Ile kofeiny ma czarna herbata?
Zakres 40–70 mg dotyczy gotowego naparu, a nie suchego suszu. To ważne rozróżnienie, ponieważ tylko część kofeiny znajdującej się w liściach przechodzi do wody podczas parzenia. Filiżanka przygotowana z większej ilości suszu lub parzona dłużej może więc zawierać więcej kofeiny niż łagodny napar z tej samej herbaty.
Określenie „teina” ma znaczenie historyczne i branżowe. Nie opisuje innej substancji niż kofeina obecna w kawie. Różnica w odczuwanym działaniu wynika raczej z całego składu naparu, sposobu jego spożywania i tempa uwalniania związków podczas trawienia.
Co wpływa na ilość kofeiny w filiżance?
Ten sam rodzaj czarnej herbaty może dać napar o różnej zawartości kofeiny. Największe znaczenie mają parametry, które można zmienić już podczas przygotowania:
- Czas parzenia – im dłużej liście pozostają w wodzie, tym więcej kofeiny przechodzi do naparu. Krótsze parzenie daje zwykle łagodniejszy smak i mniejszą ilość kofeiny.
- Temperatura wody – gorąca woda sprzyja szybszej i pełniejszej ekstrakcji kofeiny. Czarną herbatę zazwyczaj parzy się w wyższej temperaturze niż herbaty zielone.
- Rozdrobnienie liści – pył i drobne fragmenty stosowane w wielu torebkach mają dużą powierzchnię kontaktu z wodą, dlatego uwalniają kofeinę szybciej niż całe liście.
- Rodzaj surowca – młode liście i pąki mogą zawierać więcej kofeiny niż większe, dojrzalsze liście. Znaczenie ma także odmiana oraz proporcja liści użytych w mieszance.
Dłuższe parzenie nie zmienia jednak wyłącznie poziomu kofeiny. Do wody przechodzi także więcej garbników, przez co napar może stać się bardziej cierpki i gorzki. Dlatego mocniejszy smak nie zawsze oznacza proporcjonalnie większą ilość kofeiny.
Czarna herbata na tle innych napojów
Dla porównania przyjmuje się porcję około 200 ml. Podane liczby są orientacyjne, ponieważ w przypadku każdego napoju wynik zmieniają między innymi surowiec, jego masa i sposób przygotowania:
| Napój | Średnia kofeina | Uwagi |
|---|---|---|
| Kawa | 80–120 mg | Zwykle więcej kofeiny w porcji niż czarna herbata |
| Yerba mate | 70–90 mg | Ilość zależy od porcji suszu i sposobu picia |
| Matcha | 60–80 mg | Spożywa się sproszkowane liście, a nie tylko napar |
| Czarna herbata | 40–70 mg | Zakres zależny od liści i czasu parzenia |
| Zielona herbata | 20–45 mg | Duża zmienność między odmianami i metodami parzenia |
| Herbata owocowa lub ziołowa | 0 mg | Brak kofeiny, jeśli mieszanka nie zawiera liści herbaty |
Czarna herbata nie zawsze będzie słabsza od każdej zielonej. Na zawartość kofeiny wpływa więcej czynników niż sam stopień utlenienia. Przykładem jest matcha, w której spożywa się całe, sproszkowane liście. Jej porcja może dostarczyć tyle kofeiny co mocna czarna herbata, a czasem zbliżać się do wartości typowych dla kawy.
Różnice między napojami można opisać także w kilku prostych punktach:
- Kawa najczęściej dostarcza więcej kofeiny w jednej standardowej porcji.
- Czarna herbata daje zwykle umiarkowane pobudzenie, ale mocny napar może zawierać jej znacznie więcej niż krótko parzona filiżanka.
- Matcha zawiera kofeinę z całych spożywanych liści, dlatego jej porównanie z klasycznym naparem wymaga uwzględnienia wielkości porcji.
- Herbaty owocowe i ziołowe nie zawierają kofeiny, chyba że w mieszance znajduje się dodatek czarnej, zielonej lub innej prawdziwej herbaty.
Dlaczego herbata działa inaczej niż kawa?
Subiektywne odczucie pobudzenia nie zależy wyłącznie od liczby miligramów kofeiny. Czarna herbata zawiera także L-teaninę oraz polifenole. L-teanina jest aminokwasem naturalnie występującym w liściach herbaty i może wpływać na sposób odczuwania pobudzenia, zwłaszcza w połączeniu z kofeiną.
W praktyce napar herbaciany bywa odbierany jako łagodniejszy i bardziej stopniowy niż kawa, nawet gdy różnica w zawartości kofeiny nie jest duża. Nie oznacza to jednak, że kofeina z herbaty jest inną substancją albo zawsze wchłania się wolniej. Na efekt wpływają między innymi skład napoju, tempo picia, posiłek, wielkość porcji oraz indywidualna wrażliwość.
Jeśli chcesz ograniczyć ilość kofeiny w czarnej herbacie, najłatwiej kontrolować czas parzenia i ilość suszu. Krótszy kontakt liści z wodą zwykle daje łagodniejszy napar. Gdy zależy Ci na większej ilości kofeiny, znaczenie ma przede wszystkim dłuższe parzenie, większa porcja liści i drobniejszy susz.
Najczęściej filiżanka czarnej herbaty dostarcza 40–70 mg kofeiny, czyli mniej niż typowa kawa, ale wyraźnie więcej niż wiele łagodnych naparów herbacianych. Ostateczny wynik zależy głównie od proporcji suszu, rodzaju liści oraz sposobu parzenia.
