Czy sól kłodawska jest zdrowa? Właściwości i zastosowanie

Nie ma żadnych dowodów naukowych na to, że sól kłodawska jest zdrowsza od zwykłej soli kuchennej – zawarte w niej minerały występują w ilościach śladowych, które nie mają wpływu na organizm. Głównym składnikiem, podobnie jak w każdej innej soli, pozostaje chlorek sodu, którego nadmiar wiąże się z poważnymi konsekwencjami dla zdrowia.

Jakie składniki mineralne faktycznie zawiera sól kłodawska?

Zwolennicy tego produktu często powołują się na jego bogaty skład mineralny, wymieniając magnez, potas i wapń. Problem polega na tym, że są to ilości tak znikome, iż nie mogą one w żaden sposób przyczynić się do pokrycia dziennego zapotrzebowania. Nawet przy założeniu spożywania maksymalnej zalecanej dawki soli dostarczamy naszemu organizmowi ułamki procenta tych pierwiastków.

Mit o cudownych właściwościach minerałów w soli łatwo zweryfikować, analizując szczegółowe dane dotyczące zawartości poszczególnych składników. Oznacza to, że dosalanie potraw w celu wzbogacenia diety jest działaniem nieskutecznym, a jednocześnie zwiększającym ryzyko chorób cywilizacyjnych.

Ile wapnia dostarcza sól kłodawska?

W jednym kilogramie tej soli znajduje się 4640 mg wapnia, co na pierwszy rzut oka może robić wrażenie. Jeśli jednak weźmiemy pod uwagę fakt, że bezpieczny dzienny limit spożycia tego produktu wynosi zaledwie 5 gramów, to do organizmu trafia tylko 23 mg wapnia. Stanowi to zaledwie 2,3% dziennego zapotrzebowania, które dla dorosłego człowieka wynosi około 1000 mg. Co więcej, dokładnie taką samą ilość tego pierwiastka znajdziemy choćby w soli morskiej z Francji.

Jak wygląda zawartość magnezu?

W przypadku magnezu wartości są jeszcze bardziej rozczarowujące. W kilogramie soli z Kłodawy znajduje się około 20,3 mg tego pierwiastka. Po przeliczeniu na maksymalną dzienną porcję 5 gramów otrzymujemy 0,1 mg magnezu. Przy zalecanym dziennym spożyciu na poziomie 310–420 mg daje to wynik oscylujący w granicach 0,03% zapotrzebowania. W zestawieniu z innymi dostępnymi na rynku solami kopalnymi sól kłodawska wypada wyjątkowo słabo – często zawiera go kilkadziesiąt, a nawet kilkaset razy mniej.

Czy jest źródłem potasu?

Podobnie sytuacja wygląda z potasem. Kilogram soli kłodawskiej zawiera 115 mg tego składnika. Dzienna, bezpieczna dawka produktu dostarcza więc zaledwie 0,5 mg potasu, co przy zapotrzebowaniu wynoszącym 3500 mg stanowi wartość praktycznie pomijalną. Dla porównania, w dwóch z pięciu przebadanych w zestawieniu soli ilość potasu była ponad dziesięciokrotnie wyższa, choć i te wartości nie uprawniają do nazywania ich produktem o istotnym znaczeniu dla diety.

Na czym polega różnica między solą jodowaną a niejodowaną?

Kluczowym aspektem odróżniającym wiele soli niszowych od standardowej soli kuchennej jest nie tylko pochodzenie, ale przede wszystkim brak obowiązkowego dodatku jodu. W Polsce od 1997 roku sól przeznaczoną do bezpośredniego spożycia wzbogaca się jodkiem potasu (30±10 mg KI/kg) lub jodanem potasu (39±13 mg KIO3/kg). Decyzja ta podyktowana była troską o zdrowie publiczne i koniecznością zapobiegania niedoborom tego pierwiastka w społeczeństwie.

Profilaktyka jodowa przyniosła wymierne korzyści. Po dekadzie jej stosowania częstość występowania wola endemicznego u dzieci w wieku szkolnym spadła z 24% do 4,7%. Z danych wynika, że aż 68% jodu w diecie dzieci pochodzi właśnie z jodowanej soli kuchennej. Promowanie produktów niejodowanych jako zdrowszej alternatywy stwarza zatem realne ryzyko ponownego wzrostu niedoborów, ponieważ ponad 96% diet opartych wyłącznie na soli niejodowanej nie dostarcza wystarczającej ilości jodu.

Czy substancje antyzbrylające w soli są groźne?

Wiele obaw budzi obecność żelazocyjanków oznaczanych symbolami E535 i E536. W świadomości konsumentów funkcjonują one jako niebezpieczna chemia dodawana do żywności. Warto jednak podejść do tego tematu racjonalnie i sprawdzić, co na ten temat mówią twarde dane naukowe. Przede wszystkim nie każda sól dostępna w sprzedaży zawiera te związki – wystarczy czytać etykiety i wybierać produkt ze składem ograniczonym do chlorku sodu oraz jodanu lub jodku potasu.

Zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) żelazocyjanki w dopuszczonych ilościach nie stanowią zagrożenia dla zdrowia. Dopuszczalne dzienne spożycie wynosi 0,03 mg na kilogram masy ciała, podczas gdy rzeczywiste narażenie u dzieci i młodzieży oszacowano na maksymalnie 0,009 mg na kilogram masy ciała dziennie. To trzykrotnie mniej od ustalonego limitu. Substancje te nie kumulują się w organizmie, a badania toksykologiczne nie wykazały działania genotoksycznego ani rakotwórczego.

W jednym kilogramie soli może znaleźć się maksymalnie 20 mg żelazocyjanków, choć producenci zwykle dodają ich mniej niż 10 mg. Przy założeniu spożywania 5 gramów soli dziennie wprowadzamy więc do organizmu nie więcej niż 0,1 mg tego związku. Aby osiągnąć dawkę śmiertelną określoną na poziomie 3 gramów na kilogram masy ciała, dziecko ważące 10 kilogramów musiałoby jednorazowo zjeść około 150 kilogramów soli z antyzbrylaczem, co jest fizycznie niemożliwe.

Większe ryzyko zdrowotne niesie nadmierne spożycie samej soli – sodu – niż zawartych w niej minimalnych ilości dodatków przeciwzbrylających.

Kiedy dodatkowa porcja sodu jest wskazana?

Sód pełni ważną rolę w organizmie – uczestniczy w regulacji gospodarki wodno-elektrolitowej i przewodnictwie nerwowym. W normalnych warunkach jego niedobory praktycznie nie występują, ponieważ przeciętna dieta dostarcza go w nadmiarze. Średnie dzienne spożycie soli w Polsce wynosi około 10 gramów, czyli dwukrotnie więcej niż zalecają eksperci Światowej Organizacji Zdrowia oraz Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej. Nadmiar sodu podnosi ciśnienie tętnicze krwi, zwiększając ryzyko udaru, zawału serca, chorób nerek, a także nowotworów żołądka i przełyku.

Są jednak sytuacje, w których świadome zwiększenie podaży sodu ma uzasadnienie. Dotyczy to przede wszystkim:

• długotrwałego i intensywnego wysiłku fizycznego w wysokiej temperaturze,
• odwodnienia wywołanego wymiotami lub biegunką,
• adaptacji do diety ketogenicznej, gdzie dochodzi do większej utraty elektrolitów.

W takich okolicznościach picie wody z dodatkiem soli lub specjalnie przygotowanych napojów izotonicznych faktycznie wspomaga nawodnienie organizmu. Nie ma jednak żadnej potrzeby profilaktycznego dosalania wody pitnej na czczo, ponieważ osoba ważąca 70 kilogramów posiada w płynach ustrojowych około 96 gramów sodu, a przy jego niedoborze mechanizmy fizjologiczne natychmiast ograniczają wydalanie tego pierwiastka z moczem.

Do czego sól kłodawska nadaje się najlepiej?

Skoro wartości odżywcze soli kłodawskiej są iluzoryczne, a za kolor odpowiadają jedynie tlenki żelaza, to pojawia się pytanie o realne zastosowanie tego produktu. Odpowiedź leży w jej właściwościach fizycznych i braku dodatków chemicznych, a nie w mitycznych mikroelementach. W kuchni najlepiej sprawdza się do przetworów wymagających naturalnej fermentacji mlekowej. Jej skład chemiczny – wolny od jodu i antyzbrylaczy – czyni ją idealną do kiszenia ogórków i kapusty, ponieważ jod może spowalniać proces fermentacji, a żelazocyjanki powodują mięknięcie warzyw.

Drugim polem zastosowania są zabiegi pielęgnacyjne. Kąpiele w roztworze soli mogą przynosić ulgę przy bólach reumatycznych i mięśniowych, a także działać oczyszczająco na skórę z problemami takimi jak trądzik. Inhalacje z gorącej wody z dodatkiem soli pomagają udrażniać drogi oddechowe przy katarze i zapaleniu zatok. Do tych celów używa się jednak soli niejodowanej, aby uniknąć ewentualnych podrażnień.

W codziennym gotowaniu jest to po prostu przyprawa, którą można traktować dokładnie tak samo jak każdą inną sól kuchenną. Wybór ma tu charakter wyłącznie smakowy lub sentymentalny i należy pamiętać o nieprzekraczaniu granicy 5 gramów dziennie. Liczy się przede wszystkim ilość, a nie kolor czy miejsce wydobycia chlorku sodu.