Czy woda gazowana jest zdrowa? Fakty i mity

Woda gazowana jest tak samo bezpieczna i skuteczna w nawadnianiu jak jej niegazowany odpowiednik, a różnica sprowadza się głównie do obecności rozpuszczonego dwutlenku węgla. Większość obaw dotyczących jej rzekomej szkodliwości dla układu kostnego czy zębów nie znajduje potwierdzenia w dostępnych badaniach klinicznych. Poznaj najważniejsze informacje, które pomogą Ci oddzielić naukowe fakty od powielanych mitów.

Czym charakteryzuje się woda gazowana?

Woda gazowana to po prostu woda źródlana lub mineralna poddana procesowi nasycania dwutlenkiem węgla pod ciśnieniem. Właśnie ten prosty zabieg nadaje jej musujący charakter i orzeźwiający smak. W zależności od stężenia CO₂, napój ten dzieli się na niskonasycony (do 1500 mg/l), średnionasycony (od 1500 do 4000 mg/l) oraz wysokonasycony (powyżej 4000 mg/l).

Na sklepowych półkach można spotkać zarówno wodę naturalnie gazowaną, która zawiera CO₂ już na etapie wydobycia ze źródła, jak i sztucznie nasycaną. Niezależnie od pochodzenia bąbelków, podstawowy skład mineralny danego produktu pozostaje podobny. Odmiennym produktem jest woda sodowa – otrzymuje się ją ze zwykłej wody z dowolnego ujęcia, sztucznie dodając do niej dwutlenek węgla oraz związki sodu, co nadaje jej lekko słony posmak.

Czy bąbelki niszczą organizm? Obalamy najpopularniejsze mity

Wokół picia tego musującego płynu narosło wiele niesłusznych oskarżeń. Warto przeanalizować je przez pryzmat badań, a nie domysłów. Podstawowa obawa dotyczy rzekomego wypłukiwania składników mineralnych i uszkadzania delikatnych tkanek.

Obszerne badanie Tucker i wsp., przeprowadzone na grupie ponad 2500 osób, nie wykazało żadnego związku między spożyciem czystej wody gazowanej a obniżeniem gęstości mineralnej tkanki kostnej.

Kolejny uporczywy mit dotyczy erozji szkliwa zębów. Dwutlenek węgla reagując z wodą tworzy kwas węglowy, który nadaje napojowi lekko kwaśny odczyn o wartości pH poniżej 7. Jednak to stężenie jest zbyt niskie, by realnie zaszkodzić twardym tkankom zęba przy normalnym piciu. Rzeczywiste zagrożenie stanowią dopiero słodkie napoje gazowane, w których obok CO₂ znajduje się duża ilość cukru.

Wzdęcia a dwutlenek węgla

Odczucie pełności po wypiciu wody z gazem jest często mylnie interpretowane jako wzdęcie patologiczne. Fizjologicznie, większość CO₂ z otwartej butelki szybko się ulatnia, a niewielka ilość, która trafia do przewodu pokarmowego, jest sprawnie wchłaniana w jelitach. U wielu osób napój ten wręcz subiektywnie zmniejsza uczucie ciężkości, szczególnie po obfitym posiłku.

Odczucie to potwierdzają eksperymenty naukowe. W badaniu Wakisaka i wsp. z udziałem 19 kobiet, porcja 250 ml wody gazowanej wywołała wyraźnie większy wzrost sytości niż ta sama ilość płynu bez bąbelków. Dlatego produkt ten bywa pomocnym sprzymierzeńcem w kontrolowaniu apetytu i unikaniu podjadania, o ile nie towarzyszą mu indywidualne problemy z tolerancją.

Jak woda z bąbelkami wpływa na trawienie?

Obecność dwutlenku węgla nie jest obojętna dla czynności żołądka i jelit. Związek ten pobudza błonę śluzową żołądka do produkcji kwasu solnego, który odgrywa centralną rolę w procesie rozkładu pokarmów. Tym samym picie wody słabo lub średnio gazowanej może realnie wspierać osoby zmagające się z okresową niestrawnością.

Szczególnie interesujące dane przyniosło badanie zespołu Cuomo i wsp. W 15-dniowym eksperymencie uczestnicy z dyspepsją oraz zaparciami podzieleni zostali na grupę pijącą zwykłą wodę z kranu i grupę pijącą wodę gazowaną. W tej drugiej zaobserwowano nie tylko znaczącą redukcję objawów niestrawności, ale też wyraźny spadek częstotliwości występowania zaparć. Efekt ten wiązany jest z lekką stymulacją perystaltyki jelit.

Mechaniczne usuwanie resztek pokarmowych i bakterii ze światła jelita to dodatkowa, niedoceniana zaleta. W środowisku o odczynie zbliżonym do kwaśnego, stworzonym przez kwas solny i kwas węglowy, wiele drobnoustrojów ma utrudnione warunki do rozwoju. Dzięki temu woda gazowana odznacza się dłuższą świeżością bakteriologiczną po otwarciu niż niegazowana.

Znaczenie dla równowagi kwasowo-zasadowej

Choć brzmi to dość technicznie, gazowana ciecz ma swój udział w homeostazie kwasowo-zasadowej ustroju. Kwas węglowy dysocjuje do anionów wodorowęglanowych i jonów wodorowych, które są podstawowymi buforami krwi. Ciekawych danych dostarczyło badanie Bottje i wsp. na modelu zwierzęcym, gdzie w warunkach stresu cieplnego woda gazowana o pH 5,2 korzystniej stabilizowała parametry krwi niż klasyczna woda z kranu o pH 7,8.

Kiedy warto zachować umiar?

Mimo wielu zalet, nie każdy organizm zareaguje na dwutlenek węgla pozytywnie. Istnieje kilka konkretnych stanów klinicznych, w których musowanie może nasilić nieprzyjemne dolegliwości. Osoby cierpiące na refluks żołądkowo-przełykowy mogą odczuć nasilone kwaśne odbijanie i pieczenie za mostkiem, ponieważ gaz zwiększa ciśnienie w górnej części żołądka i może prowokować cofanie się treści pokarmowej.

Podobnie sytuacja wygląda w przypadku nadwrażliwości trzewnej występującej w zespole jelita drażliwego. Rozszerzanie się dwutlenku węgla w świetle jelita może wtedy wywoływać uczucie rozpierania, kolki i realne wzdęcia. Zdecydowanym przeciwwskazaniem są również czynne wrzody żołądka oraz przewlekłe problemy z krtanią i strunami głosowymi, gdzie nawet lekko kwaśne środowisko bywa drażniące.

Szczególną grupą są małe dzieci. Ich przewód pokarmowy jest wrażliwszy, a połykanie gazu może wywołać epizody kolek i duży dyskomfort. Dla najmłodszych lepiej wybierać wodę niegazowaną, niskozmineralizowaną lub źródlaną. Kobiety w ciąży, o ile nie mają nadciśnienia i obrzęków, często doceniają jednak ten musujący napój za łagodzenie mdłości.

Wybierając wodę – na co zwracać uwagę?

Nie wszystkie butelki stojące na półce są takie same. Fundamentalny podział to rozróżnienie na wodę źródlaną i mineralną. Woda źródlana ma stały, ale stosunkowo niski poziom minerałów – zwykle od 200 do 450 mg/l. Z kolei woda mineralna, w zależności od stopnia mineralizacji, może diametralnie zmieniać swoje właściwości.

Wybierając wodę do codziennego użycia, warto zwrócić uwagę na zawartość sodu – jego nadmiar w diecie jest powiązany ze wzrostem ciśnienia tętniczego.

Na rynku dostępne są wody gazowane o różnej zawartości składników mineralnych. Można je sklasyfikować następująco:

• woda bardzo niskozmineralizowana – stężenie składników mineralnych poniżej 50 mg/l,
• woda niskozmineralizowana – zawartość składników do 500 mg/l, idealna do powszechnego spożycia i do przygotowywania posiłków dla dzieci,
• woda średniozmineralizowana – stężenie od 500 do 1500 mg/l, dobrze gasi pragnienie i uzupełnia niedobory podczas umiarkowanej aktywności,
• woda wysokozmineralizowana – suma składników mineralnych przekracza 1500 mg/l, bogata we fluor, magnez, wapń i wodorowęglany, jednak nie zaleca się jej osobom z nadciśnieniem i chorobami nerek.

Wody bogate w wodorowęglany neutralizują kwasy żołądkowe, przez co sprawdzają się przy problemach z nadkwasotą. Te z wysoką zawartością magnezu i potasu mogą być pomocne przy skurczach mięśni oraz zmęczeniu. Wapń obecny w wodzie wysokozmineralizowanej stanowi zaś cenne, przyswajalne źródło tego pierwiastka dla osób nie spożywających nabiału.

Unikaj natomiast kolorowych, gazowanych wód smakowych z długą listą dodatków. Czysta woda z CO₂ nie zawiera kalorii i nie powoduje próchnicy. Jeśli sięgasz po warianty smakowe, upewnij się, że aromatyzowane są naturalnie, bez dodatku cukru i sztucznych substancji słodzących.