Jagody goji są owocami kolcowoju pospolitego (Lycium barbarum). Dostarczają błonnika, żelaza, karotenoidów i innych związków bioaktywnych, ale nie są lekiem. Badania na ludziach są nieliczne, a większość spektakularnych obietnic marketingowych wynika z doświadczeń laboratoryjnych lub badań na zwierzętach. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące warfarynę lub inne leki przeciwzakrzepowe oraz osoby z alergią pokarmową.
Czym są jagody goji?
Goji to suszone lub świeże owoce kolcowoju pospolitego, rośliny z rodziny psiankowatych. W tradycyjnej kuchni azjatyckiej wykorzystywano je od dawna, natomiast w Europie spopularyzowano je jako tak zwaną superżywność. Najczęściej sprzedaje się je w postaci suszonej, jako składnik musli, mieszanek bakaliowych i naparów.
Ich skład rzeczywiście jest interesujący, ale określenie „superfood” nie oznacza potwierdzonego działania leczniczego. W Unii Europejskiej jagody goji nie mają dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących zapobiegania chorobom, poprawy wzroku, odchudzania czy ochrony przed nowotworami. Trzeba też odróżnić działanie pojedynczych składników od efektu jedzenia całych owoców.
Na co mogą pomagać jagody goji?
Najczęściej analizowanym składnikiem goji jest kompleks polisacharydowy LBP, czyli mieszanina polisacharydów i proteoglikanów. W badaniach laboratoryjnych wykazywał działanie antyoksydacyjne, a w doświadczeniach na zwierzętach wpływał między innymi na odporność, metabolizm i rozwój niektórych komórek nowotworowych. Nie oznacza to jednak, że taki efekt występuje u ludzi po zjedzeniu suszonych owoców.
| Obszar | Badania na ludziach | Wnioski |
|---|---|---|
| Wzrok | Małe, pilotażowe badanie obejmujące 27 osób wykazało wzrost gęstości barwnika plamki żółtej po 90 dniach spożywania goji. | To pośredni wskaźnik ochrony siatkówki, a nie dowód poprawy ostrości wzroku ani leczenia chorób oczu. |
| Cholesterol i trójglicerydy | Metaanalizy badań z randomizacją wskazują na niewielki spadek trójglicerydów i wzrost cholesterolu HDL. | Nie wykazano istotnego obniżenia cholesterolu LDL. Potrzebne są większe i dłuższe badania. |
| Cukier we krwi | W małym badaniu z udziałem osób z cukrzycą typu 2 obserwowano obniżenie glikemii po stosowaniu preparatu z goji. | Nie jest to podstawa do zastępowania leków ani samodzielnego leczenia cukrzycy. Osoby przyjmujące leki powinny kontrolować glikemię. |
| Nowotwory | Brakuje badań klinicznych potwierdzających, że jedzenie jagód goji zapobiega nowotworom lub je leczy. | Wyniki z hodowli komórkowych i badań na zwierzętach nie mogą być traktowane jako dowód skuteczności u ludzi. |
Niektóre niewielkie badania dotyczyły także samopoczucia, parametrów odporności oraz funkcji naczyń. Ich wyniki są interesujące, lecz nie pozwalają określić, komu, w jakiej dawce i przez jak długi czas goji miałoby przynosić wymierną korzyść. Metaanaliza badań nad ciśnieniem tętniczym nie wykazała istotnej poprawy tego parametru.
Jagody goji nie odchudzają same w sobie. W pojedynczych badaniach obserwowano zmniejszenie obwodu talii, ale nie dowodzi to działania odchudzającego niezależnego od całej diety i bilansu energetycznego. Suszone owoce są słodkie i kaloryczne, dlatego mogą być dodatkiem do jadłospisu redukcyjnego, lecz nie jego podstawą.
Wartości odżywcze i pułapki
Według danych USDA FoodData Central i norweskiej tabeli Matvaretabellen 100 g suszonych jagód goji dostarcza około 290–349 kcal, 11–14 g białka i 11–13 g błonnika. Cukry stanowią około 45,6–50,5 g na 100 g. W porcji 28 g znajduje się więc mniej więcej 81–98 kcal oraz 13–14 g cukrów.
Owoce zawierają między innymi żelazo, wapń, miedź, cynk, karotenoidy, w tym zeaksantynę, a także związki polifenolowe. Dane dotyczące witaminy C są jednak bardzo rozbieżne. Jedna baza podaje 48,4 mg na 100 g, a analiza laboratoryjna wykorzystana w innej tabeli wskazuje 0 mg. Zawartość zależy od odmiany, pochodzenia, sposobu suszenia i konkretnej partii, dlatego nie należy traktować jagód goji jako pewnego źródła witaminy C.
Przeciwwskazania i bezpieczeństwo
Najważniejsze ostrzeżenie dotyczy warfaryny. Opisano przypadki wzrostu wartości INR, a także krwawień u osób leczonych tym lekiem po spożywaniu produktów z goji. Możliwa jest również interakcja z innymi lekami przeciwzakrzepowymi. Przy stałym leczeniu nie włączaj jagód goji, soku ani ekstraktu bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
Ostrożność jest potrzebna także w kilku innych sytuacjach:
- Alergia na białka LTP – jagody goji mogą wywołać reakcję krzyżową u osób uczulonych między innymi na brzoskwinie lub pomidory. Opisywano także ciężkie reakcje, w tym anafilaksję.
- Inne leczenie przewlekłe – ekstrakty z goji mogą wpływać na enzymy CYP3A4, CYP2C9 i CYP2C19, które uczestniczą w rozkładzie części leków.
- Ciąża i karmienie piersią – brakuje wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa większych ilości, soków i suplementów, dlatego decyzję warto omówić z lekarzem.
- Jakość produktu – w suszonych owocach mogą występować pozostałości środków ochrony roślin. Wybieraj produkty z czytelnym składem, informacją o producencie i kontrolowanym pochodzeniu.
Nie jedz dużych ilości niedojrzałych owoców. W dojrzałych, suszonych jagodach goji wykrywano jedynie śladowe ilości atropiny, znacznie poniżej poziomu uznawanego za toksyczny. Największe znaczenie praktyczne mają jednak interakcje z lekami i reakcje alergiczne.
Jak włączyć jagody goji do diety?
Najłatwiej traktować je jak inne suszone owoce i stosować w niewielkiej, odmierzonej porcji. Sprawdzą się w takich formach:
- Dodane do owsianki, musli lub jogurtu.
- Po namoczeniu użyte w sałatce owocowej albo warzywnej.
- Wsypane do mieszanki z orzechami i innymi bakaliami.
- Zaparzone w gorącej wodzie jako łagodny napar.
Przy diecie z ograniczeniem cukrów kontroluj ilość, ponieważ suszone owoce mają wysoką koncentrację cukrów. Nie ma też potrzeby stosowania ich w formie suplementu, jeśli chcesz jedynie urozmaicić jadłospis.
Czy warto jeść jagody goji?
Tak, mogą być wartościowym dodatkiem do różnorodnej diety, ale nie należy przypisywać im działania leczniczego. Dostarczają błonnika, części składników mineralnych i karotenoidów, jednak są też słodką, kaloryczną przekąską. Najlepiej wybierać niewielkie porcje dobrej jakości i nie traktować ich jako zamiennika leczenia, warzyw ani świeżych owoców.
Jeśli przyjmujesz warfarynę, inne leki przeciwzakrzepowe, masz alergię pokarmową lub chorobę przewlekłą, skonsultuj spożywanie goji z lekarzem albo farmaceutą.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
